وکالت و مشاوره حقوقی

تعريف حقوق بشر:

حقوق بشر «human rights »[1] در سطوح ملي و بين المللي، متوجه حمايت از افراد بشر در مقابل رنجها و مشقات ساخته دست انسانها و موانع قابل اجتنابي است كه از طريق اعمال محروميت، بهره‌كشي، اختناق، ‌آزار و اذيت كليه اشكال سوء رفتار توسط گروه‌هاي سازمان يافته و قدرتمندي از انسانها بوجود ‌آمده‌است.[2]

 مجموعه قواعد حقوق بشري شاخه‌اي از حقوق بين الملل عمومي است كه به منظور حمايت از حيات، سلامت و كرامت افراد، البته در شرايط متفاوت ايجاد شده است.[3] مجموعه اي از اصول و قواعدي است كه بر مبناي آنان افراد يا گروهها صرفا به دليل انسان بودن از استانداردهاي رفتاري خاص برخوردار گشته يا از اختياراتي بهره مند مي‌گردند.[4]

اين باور جهان شمول وجود دارد كه انسانها داراي حقوق هستند، هرچند كه اين جهان شمولي بر مقوله اي تعريف و تشريح اين حقوق – پراكندگي وسيع و گسترده دچار مي‌گردد. تمايزات تاريخ، تفاوتهاي فرهنگي، تعارضات اقتصادي، تنشهاي سياسي غير همگون و بنيان‌هاي فلسفي نامتقارن منجر به اين گشته اند كه نتوان از يك واژه نامه يكسان در حيطه حقوق بشر استفاده كرد.[5]

هنجارهاي بين المللي از جمله هنجارهاي حقوق بشر بيش از هر چيزي نماينده تفوق غرب در صحنه جهاني است.[6]

در مفهوم حقوق بشر تعريف واحدي ارائه نشده و توافقي در اين مورد وجود ندارد، به بيان كلي حقوق بشر، حقوق بنيادين و انتقال ناپذير است كه براي حيات نوع بشر اساسي تلقي مي‌شود‌، يعني مجموعه‌اي از ارزشها، مفاهيم،‌ اسناد و سازوكارها است كه موضوعشان حمايت از مقام و منزلت و كرامت انساني‌است.[7] هدف و غايت حقوق بشر تضمين حقوق اساسي افراد بوده و حقوق بشر به دنبال اعطاء حقوق مشخص افراد مي‌باشد[8] و منظور از حقوق اساسي افراد، ‌همان حقوق و آزاديهاي فردي است كه عبارتند از: حكومت قانون- عادلانه- و آزادي بيان و اجتماعات و مصونيت جان و مال و آزاديهاي ويژه اي چون حقوق اقتصادي ، مصونيت از تبعيض و حقوق بيگانگان با تمام زيرشاخه ها و چارچوبهاي منطقي اجراي وجود ضمانت اجراي آنهاست.[9]

حقوق بشر بارها تعريف و باز تعريف شده است و در هر دوره، مكتب و صاحبنظري از منظر خود به اين موضوع نگريسته است و چارچوب آنرا تبيين كرده است. اگرچه برخي صاحبنظران، حقوق بشر فعلي را «حاصل تفوق و نفوذ فلسفه و انديشه‌هاي غربي» در اين زمينه مي دانند[10] ولي بايد اذعان نمود كه رشد و شكوفايي چنين انديشه‌هايي از بنيادهاي فرهنگي ساير ملل، مذاهب و مكاتب بهره برده است، به همين دليل است كه اعلاميه جهاني حقوق بشر مصوب 51 عضو سازمان ملل با فرهنگها و نظرات گوناگون است و دو ميثاق بين المللي حقوق بشر و پروتكلهاي اختياري حقوق مدني و سياسي با اعتقادات اديان و مكاتب تا حدود زيادي همخواني و همراهي دارد[11]به همين دليل با قاطعيت مي‌توان گفت: «حقوق بشر امروزي تلفيقي از اعتقادات و ارزشهاي مربوط به نوع بشر از گذشته تا به امروز است».

اين حقوق بشر همان مفهومي است كه مرزها را در نورديده و سخن از جهان شمولي«universality» آن است كه از قواعد بنيادين حقوق بشر«noyau dur» به مانند قواعد آمره «jus cogens» ياد مي‌كنند[12] و تخطي از آن موجب مسئوليت دولتها از توصيه و پرداخت غرامت تا اقدام نظامي مي گردد.

 پس از اعلاميه جهاني حقوق بشر، نظامهاي متعددي براي صيانت و اجراي هر چه بهتر حقوق بشر تدوين گرديده، كنوانسيون اروپايي حقوق بشر«4 نوامبر 1950» منشور سازمان كشورهاي آمريكايي«سال 1948» كه به اختصار به مسأله حقوق بشر پرداخته شده و منشور آفريقايي حقوق بشر«ژوئن 1981» [13] نمونه هاي بارزي از اين دست مي‌باشند.

با تمامي تعاريف گوناگوني كه از حقوق بشر وجود دارد و با بيان اختلافاتي كه در تبيين آن رفت‌، تعريف مورد نظر محقق، با جمعبندي از اين تعاريف ارائه مي‌شود:‌« حقوق بشر، به كليه اسناد مصوب سازمان ملل راجع به حقوق بشر اعم از منشور حقوق بشر گفته مي شود كه از مجاري قطعنامه‌هاي شوراي امنيت و مجمع عمومي و آراي ديوان بين المللي دادگستري و ساير ساز و كارهاي مبتني بر منشور و معاهدات صيانت شده و به اجرا گذارده مي شود.»