چکيده:

  یکی از مفاهیم ارزشی درجامعه شناسی سیاسی اسلام مفهوم امت است که در نوشتار  حاضر برآن هستيم که مفهوم امت را واکاوي نما يم که آيا د ر مفهوم امت، ظرفيتي  وجود دارد که بر اسا س آن ظرفيت ، بتوان مسلمانان پرا کنده ي خاور وباختر زمين را گيردآوري نمود وامت واحده اسلامي، تشکيل داد که درآن امت واحده از تعلقات نژا دي، سرزميني واقليمي ، زباني وفرهنگي خبري نباشد  ومرزهاي طبيعي وقراردادي جزء براي ضرورت وگذر به وضعيت مطلوب وآرماني مورد اعتنا واعتبار نباشد وهمه مسلمانان زيرچتر پرچم توحيد ونظام توحيدي احساس انسجام و همبستگي نموده درعرصه بين المللي به عنوان امت واحده اسلامي اعلام موضع نموده واثر گذاري خود را در ابعاد مختلف مسائل بين المللي داشته باشند

 حالا سوال اين است که آيا مسلمانان داراي، چنين ظرفيت هاي نمي باشند ،که با حفظ استقلال سياسي ورعايت مرز هاي جغرافيياي  به محوريت ارزش های واحد، تشکلي را سازماندهي نمايد مانند ساير بازيگران بین المللی،در شمار بازيگران مطرح نظام بين الملل باشند از واقعيت هاي موجود،پل به سوي وضعيت مطلوب بی زنند وزمينه ساز،جامعه واحد سياسي اسلامي وحکومت جهان شمول وانسان شمول اسلامي شوند؟

 براي در يافت پاسخ ونشان دادن، را هکار لازم است به منابع د يني وآموزهاي وحيا ني مر اجعه کرد در قرآن کريم و سنت،يکي از واژه هاي که کار برد زياد دارد کلمه«امت واحده» است.

 2-2 ملت در قرآن:

 منظورازامت اسلامي، مردم جوامعي هستند که دين اسلام را بعنوان آيين ودين سعادت بخش دردوقلمرومادي ومعنوي پزيرفته اند[1]

4- جايگاه امت درانديشه سياسي اسلام:

   براي تبين جايگاه امت نا گزيريم که  به قرآن، سنت ود کترين اسلامي استناد جويم:

1- 4 امت در قران:

 ان هذه امتکم امة واحدة وانا ربکم فا عبدون[2] وما کان الناس الا امة واحدة فاختلفوا ولو لا کلمة سبقت من ربک لقضي بينهم فيما فيه يختلفون[3] کان الناس امة واحدة فبعث الله النبين مبشرين ومنذرين وانزل معهم الکتاب با الحق ليحکم بين الناس فيما اختلفوا فيه[4]

  آنچه ا ز اين آيه استفاده مي شود اين است که مردم د ر ابتدا زندگي ساده وبسيطي داشتن ولي کم کم در اثر کثرت افراد وازدياد سليقه ها ، اختلافات ودر گيري ها پيش آمد  در برخي روايات  اين زمان به دوران قبل از حضرت نوح  تطبيق شده که در آن زمان، مردم زندگي ساده ومحدودي داشته  ود ربي خبري به سر مي برد ند سپس افراد برسري بهره گيري از منابع طبيعي واينکه هرکسي مي خواست ديگري را به استخدام  خود درآورد واز منافع آو بهره وسودي  بي برد اختلاف کرده وجوامع وطبقات پيش آمد لازمه‌ي زندگي اجتماعي وجود قانون محکم وعادلانه ي است که بتواند اختلافات را حل نمايد خداوند پيامبران را براي حل اختلافات ورفع در گيريها مبعوث نمود وکتاب هاي اسماني رانازل نمود

 پيام هاي که از آيه شريفه استفاده مي شود  به شرح زيراست:

[5]

 امت در سيره سياسي پيامبر:

  پيامبر در جهت تاسيس جامعه اسلامي وامت اسلامي ، با شکستن همه مرزها، تهنا مرز را اسلام قرار داد وبر اساس دعوت اسلامي، دسته هاي مختلف رادعوت کرد ويکي از  طريق متحد کردن آنها نيز انعقاد پيمانها بود  مکتوب وسند مهمي که توسط شخص پيامبر تنظيم گر ديده وبه واسطه اهميت آن، به خصوص از لحاظ نظري وتئوريک  وسازمان دهنده امت اسلامي در سطح روابط ميان طوايف مسلمان ومسلمانان با يهود واهل کتاب وديگران بعنوان اولين  قانون اساسي مکتوب در جهان ناميده شده، سندي است که مربوط سال اول هجري،... بعد از انعقاد  پيمانهاي عقبه ودر ابتداي تکوين امت وتاسيس تشکيلات سياسي اسلام ودولت، نظام اسلامي که جامعه اسلامي بر اساس آن شکل گرفت[6] ومعاهده مزبور به اين عبارت است« هذا کتاب من محمد النبي(رسول الله) بين المومنين والمسلمين من قريش واهل يثرب ومن تبعهم فلحق بهم وجاهد معهم... انهم امة من دون الناس»[7] که در اين معاهده همه ي مسلمانان امت واحد دانسته شده است واز حقوق وتکاليف مساويانه بر خوردار خواهند بود

2 -4 امت در نهج البلاغة:

 ان الله سبحانه قد امتن علي جماعة هذه الامة فيما عقد بينهم من حبل هذه الالفة التي ينتقلون في ظلها[8] خداوند منت گذارده است برگروهي از اين امت بخاطر عقد ريسمان دوستي بين شان تا به آن متمسک شوند ودر زير لواي آن قرار گيرند  درنهج البلاغة اصطلاح امت در مورد کساني به کار رفته است که با گرايش به اسلام  وپزيرش رسالت پيامبر بر محور واحد جمع شده بودند  که همان اسلام است.

 3-4امت و دکترین اسلامی:

: از طرفي وطن اسلام را استعمار گران وحکام مستبد وجاه طلب تجزيه کرده اند. امت اسلام  را ازهم جدا کرده بصورت چندين ملت مجزا در آورده...

 ما برای اینکه وطن اسلام را از تصرف ونفوذ استعمار گران ودولت هاي دست نشانده آنها خارج کنيم راهي نداريم جز اين که تشکيل حکومت بدهيم

« وحدت  يک پارچگي امت اسلامي از مسايل اصولي اسلام  واز معيار هاي اصيل قرآن است قرآن نه تنها دعوت به وحدت واتحاد نموده است واعتصموا بحبل الله جميعا از  تفرقه  وتجزيه طلبي نهي کرده است  ولاتفرقوا اصولا کار تفرقه طلبان ونفاق افگنان را که با گروه گراي  وخيره سري مردم را به دسته ها وجمعيت هاي جداي از هم تقسيم مي کنند وآنها را در برابر همديگر قرار مي دهند از ويژگيهاي فرعوني وطاغوتي شمرده «جعلها اهلها شيعا» وشيوه پيامبر اسلام  را از آن مبراء وبدور معرفي کرده است « ان الذين فرقوا دينهم وکانوا شيعا لست منهم في شيء(سوره انعام/159)  بر اسا س اند يشه اسلامي  امت تشکيل شده از انسانهاي هم فکر وهم عقيده ي که بر اساس عقيده وآرمان مشترک سازمان سياسي ونظام مشترکي را پزيرفته اند اتحاد ويک پارچگي ازمقومات امت وخصلت تفکيک نا  پزير مفهوم امت مي باشد...

 بر اساس چنين تفکر اصيل تو حيدي هر گز عواملي چون نژاد، زبان قوميت مرزهاي جغرافيياي وبا لاخره سنت ها وفر هنگ ها نمي تواند بعنوان وسلية تفرقه وتجزيه  وجداي در  ميان امت قابل قبول باشد وبايد براي همه ملل اسلامي مساله وحد ت آرماني جوشيده از اعتقاد اسلامي تلقي گردد وهدف استراتژيکي اتحاد ملل اسلامي از اهداف اصيل قرآني وتوحيدي بشمارمي ايد.[9] واذکر نعمت الله عليکم اذ کنتم اعدا فالف بين قلوبکم فاصبحتم بنعمته اخوانا

5- مباني وزير ساخت هاي تفکر امت:

 1-5 اصل توحيد:

  امت اسلامي ما نند اصول د يگر اسلامي بر اصل توحيد استوار است. وبهمين جهت است که امت وجامعه اسلامي  امت وجامعه ي تو حيدي معرفي مي شود امت اسلامي از آن جهت توحيدي است که بر وحدت  حاکميت الله ووحدت فطرت بشر استوار است.

در جامعه توحيدي منبع مشروعيت قدرت سياسي بر گرفته ازربوبيت تشريعي خداوند است ولی استقرار حاکميت الله بطور عام وفرا گير ومطلق به عنوا ن تنها منبع قدرت سياسي  با مشارکت ومقبولیت مردم فراهم می شود.

2-5 جامعيت دين :

 يکي د يگر از زير ساخت ها ومبا ني اند شه امت اسلامي جاميعت دين است  د ين اسلام، دين جامعي است که براي تمام عرصه هاي زند گي بشريت بر نامه زندگي ودستور العمل دارد همان گونه که مردم را به امري آخرت تشويق وترغيب مي کند نسبت به زندگي د نيا وتنظيم روابط اجتماعي  سياسي  وحقوقي وبر قراري عدل و قسط نيز دستوري دارد« نزلنا عليک الکتاب تبيانا لکل شي وهدي ورحمة وبشري للمسلمين»(نحل/89)

3-5 جهان شمول بودن دين:

 قرآن کريم که عا ليترين منبع دين شناختي است واراده تشريعي خداوند درآن تجلي يافته است وقتي صحبت از رسالت انبياء عموما ورسالت پيامبر اسلام به طور خاص مي  نمايد گستره رسالت انبياء را پهنه گيتي مي دانند وتمام زيست گاه زمين در قلمرو بعثت انبياء قرار دارد  تبارک الذي نزل الفر قان  علي عبده ليکون للعالمين نذير(فرقان/1) ودر جاي ديگر مي فرمايد : قل يا ايها الناس اني رسول الله اليکم جميعا(اعراف/158  اين آيا ت به خوبي برقلمرو گسترده وجهان شمول رسالت پيامبر گرامي اسلام دلالت دارد ود ين اسلام براي تمام انسان هاي روي زمين است در بعد زماني ومکا ني  محدوديت ندارد فرا، زماني وفرا، مکاني است

4-5 جاودانگي دين:

  چهار مين زيرساخت ومبناي تشکيل امت واحده  اسلامي جاودانگي د ين است د ين مقدس اسلام آموزهاي خود را فراتر از گستره زمام ومکان تعريف نموده هو الذي ارسل رسوله بالهدي  ودين الحق ليظهره علي الدين کله ولو کره المشرکون(سوره توبه/4)

 هو الذي ارسل رسوله بالهدي ودين ليظهره علي الدين کله وکفي با الله شهيدا( فتح/28)

 وانه لکتاب عزيز لاياتيه الباطل من بين يديه ولا من خلفه تنزيل من حکيم حميد(فصلت/42) اين دسته از آيات بر جهان گير شدن پيام د ين دلالت دارد، دين که جهان گير وجهان گستر باشد جا ودانگي وا بد يت دارد. نور حيات بخش اسلام تمام بشريت را  در گذر تاريخ تحت پوششش قرار مي دهد.

6- مکانسيم تحقق امت اسلامي:

« مکانيسيم تحقق وحدت وتشکيل امت اسلامي تنها از طريق اجتماع به زير پرچم توحيد اسلامي وتاءسي به قرآن واخوت اسلامي امکان پزير است واين وجهي از وجوه تفکر اسلامي است.که نه به دليل فشار هاي محيطي همچون اجبار حکام، منافع سر زميني واقتصادي وغيره ، بلکه به دليل زير بناي ايدءلوژيکي آن تحقق پزير است[10]

 فلسفه سياسي اسلام که بر پايه شناخت واقع بينانه از جهان وبر محور آرما نهاي توحيدي اسلام مبتني است حکم مي کند که تمام کشورهاي اسلامي به عنوان  جزي از پيکره واحد امت اسلامي  در يک تلاش جهاني  درراه تحکيم وحدت اسلامي واعتلا اسلام در برابر کفر جهاني بکوشند

 ویژگی امت اسلامی:

1-8 اصل مساوات و برابري:

 در جامعه اسلامي والگوي پشنهادي اسلام، براي امت اسلامي اصل اولي رعايت مساوات وبرابري ميان مردم است واسلام مي خواهد تمام مسلمانان از حقوق ومزايا ي مساويانه بر خور دار

2 -8 اصالت فرد وجامعه:

 در نظام ارزشي اسلام   وامت جهاني،که قران کريم ترسيم مي کند فرد وجامعه هرد و اصالت دارند همه افرادو جامعه از تمام حقوق ومزاياي سياسي برخور دارند. اني لا اضع عمل عامل منکم من ذکر وانثي بعضکم من بعض(آل عمران/196)  فرد وجامعه هر کدام دارای حقوق وتکالیف اند.

 3- 8 اصل اعتدال وميانه روي:

  ا مت اسلامي را خداوند امت معتدل وميانه معرفي نموده است از ويژگي هاي امت اسلامي پر هيز از افراط وتفريط است

 4-8اخوت اسلامی :

انما المومنون اخوة فاصلحوا بين اخويکم واتقوا الله لعلکم ترحمون(حجرات/10) مومنان با هم برادر اند  اختلاف ومنازعات خود را بايد با صلح وآشتي خاتمه دهند وتقواي الاهي را پيشه ي خود سازند تا مورد ترحم الاهي قرار گيرند.

5-8 اصل احترام متقابل ورعايت اصول اخلاقي:

 خداوند متعال امت اسلامي را هشدار مي دهد که نبايد همد يگر، را استهزا ومسخره نمايد وبا عناوين والقاب زشت که لايق به شان يک برادر مسلمان نيست مورد خطاب قرار داد خداوند مي فرمايد: يا ايها الذين امنوا لايسخر قوم من قوم عسي ان يکونوا خيرا منهم...(حجرات/11)

 نتيجه گيري:

 از مطالب پيش گفته  چنين استنتاج مي گردد که در اسلام وتعاليم وحياني  ومنابع ديني «قرآن،سنت» جامعه انساني امت واحده است. اصل درجامعه انساني اتحاد وهمبستگي است اختلاف وتفرقه معلول اصطکاک منافع وافزون خواهي قدرت طلبان است مسلمانان با تمسک به قرآن وتعاليم وحياني مي تواند امت واحده را تشکيل دهند که در عرصه بين المللي اثر گذار باشند اگر مسلمانان از مرزهاي ملي عبور نموده به مرزهاي امي، بياند يشند ومصالح کلي جهان اسلام را در اولويت کاري خود قرار دهند با توجه به فرهنگ غني اسلام وموقعيت هاي سرزميني وراهبردي که در اختيار جهان اسلام قرار دارد وذخاير ومنابع طبيعي را که مسلمانان در اختيار دارند مي توانند به راحتي در معا دلات جهاني تعين کنينده بلکه تصميم گيرنده باشند يکي از آموزهاي که  جهان اسلام را به همبستگي ودوري از تفرقه وتشت دعوت مي کند تفکر امت جهاني اسلام است که در قران کريم  کلمه امت به معناي پيروان پيامبر اسلام 49 بار تکرار شده است  از تعمق در مفهوم امت و ورود، اين اند يشه درحوزه سياست واجتماع، جهان اسلام ومسلمانان مي توانند به عنوان قدرت بلا منازع تبد يل شوند والگوي براي جامعه بشريت وزمينه ساز تشکيل حکومت جهاني  بر پايه اسلام شوند